یزد

yazd

یزد، شهری با قدمت تاریخی بیش از ۳۰۰۰ سال است، قدمتی به بلندای اولین شهر خشت خام جهان و دومین شهر تاریخی جهان که به شهر بادگیرها، شهر دوچرخه‌ها و شهر قنوت و قنات، معروف است. این شهر، با داشتن حاشیه وسیع کویری، از بسیاری آشوب‌های تاریخ در امان مانده است و بدین سبب، به معنی واقعی کلمه، می‌توان آن را هدیه تاریخ نامید.

مردم این شهر سالیان متمادی است که به دور از هرگونه تعصب مذهبی و قومی، به نیکی، آیین‌ها و مراسم خود را بنا داشته‌اند و بدون جنجال و تبلیغ و با اهداف متعالی، چهره‌ای زیبا به این شهر بخشیده‌اند. یزد، شهر مقدس آیین زرتشتی است. پایبندی به اصول و اصالت از جمله مهمترین رفتار تاریخی مردم این شهر است که نتیجه آن، دوری این شهر از آتش خشم و جنگ در طول تاریخ بوده است به قسمی که ملجا دانشمندان و هنروران ایران‌زمین در دوران حمله مغول بوده‌است.

این شهر، مدت‌هاست که داد از بی‌آبی می‌زند و یکی از زیباترین دیدنی‌های این شهر، قنات‌های آن است. قنات‌هایی که نماد تلاش خستگی‌ناپذیر این مردم برای یافتن آب است. هنر و صنعت در این شهر، همچون بسیاری شهرهای دیگر ایران‌زمین، بی‌وقفه در جریان بوده است.

نه تنها شهر یزد، بلکه شهرهای حومه آن نیز یادگارهای تاریخ را به خوبی در خود حفظ کرده‌اند. شهرهایی چون بافق، میبد، اردکان، مهریز و ابرکوه از جمله شهرهای پاسدار این یادگارهای تاریخ هستند. از جمله افتخارات این خطه از کویر می‌توان به پرورش افراد شهیری چون وحشی بافقی، آیت‌الله حایری یزدی، فرخی یزدی، آیت‌الله فقیه خراسانی، دکتر محمد‌علی اسلامی ندوشن، مهدی آذریزدی اشاره کرد. صنعت نساجی این شهر از دیرباز مورد توجه دیگر مردم ایران و جهان قرار گرفته است که از جمله محصولات این صنعت قدیم، ترمه و دیگر پارچه‌های ابریشمی چون دستمال یزدی بوده است. شیرینی لهجه یزدی را می‌توان در شیرینی‌های سنتی و زیبای این شهر جست. از جمله این شیرینی‌ها می‌توان به باقلوا و انواع لوز، قطاب، پشمک، کیک یزدی، حاجی‌بادام اشاره نمود. یزدی‌ها علاقه خاصی به محصولات کنجدی داشته‌اند و بی‌اغراق می‌توان گفت مرغوب‌ترین محصولات کنجدی ایران‌زمین، در این شهر و بیشتر در شهر اردکان تولید می‌شود. مردم هنرمند میبد همچون مردم همدان، زیبایی سفالینه‌های خود را به رخ جام‌های زرین و سیمین فرنگی می‌کشند. یزد دومین ذخیره معدنی ایران را داراست. دستان مردم این شهر با فلز طلا و مس، آشنایی دیرینه دارد و بدین‌سان در کنار دیگر هنرمندان در شهرهایی چون اصفهان و کرمان، گوشه‌ای از هنر خود را به رخ جهانیان می‌کشند.

به « یزد، هدیه تاریخ» خوش آمدید.

یزد در یک نگاه

نام‌های دیگر کثه، ایساتیس
سال شهر‌شدن ۱۳۰۵
مساحت ۱۳۰۴۵۸ کیلومتر‌مربع
جمعیت استان یزد (۹۰) ۱۰۷۴۴۲۸ نفر
جمعیت شهر یزد (۹۰) ۵۸۲۶۸۲ نفر
تراکم جمعیت (۹۰) ۸٫۲ نفر در هر کیلومترمربع
میزان شهرنشینی ۸۲٫۸۰ ٪
سرانه فضای سبز شهری ۱۳٫۵ مترمربع
درصد باسوادی شهری ۸۹٫۶۰ ٪
درصد باسوادی روستایی ۷۸٫۹۰ ٪
تعداد شهرستان ۱۱
تعداد شهر ۲۴
تعداد بخش ۲۲
تعداد دهستان ۵۱
نرخ بیکاری (۹۱) ۱۰٫۲۰ ٪
شاغلان بخش کشاورزی (۹۱) ۱۲٫۰۰ ٪
شاغلان بخش خدمات (۹۱) ۴۵٫۰۰ ٪
شاغلان بخش صنعت (۹۱) ۴۳٫۰۰ ٪
ارزش صادرات غیر نفتی (۹۱) ۴۸۶ میلیون دلار
ارزش واردات (۹۱) ۱۴۹ میلیون دلار
درآمدهای مالیاتی (۹۱) ۴۱۱۲۶۱۵ میلیون ریال
تعداد معادن (۹۱) ۲۵۵
ارزش تولیدات معادن (۹۱) ۱۰۵۸۸۶۶۶ میلیون ریال
تعداد شاغلان در معادن (۹۱) ۱۲۲۵۹ نفر
کتب منتشرشده (۹۱) ۲۵۹ عنوان
تعداد کتابخانه‌های عمومی (۹۱) ۱۲۳
تعداد عناوین روزنامه (۹۱) ۸۱
تعداد عناوین مجله (۹۱) ۳۴
تعداد موزه (۹۱) ۱۸
تعداد آثار ثبت ملی (۹۱) ۱۵۰۱
تعداد سینما (۹۱) ۷
تعداد سالن نمایش ۱۳
تعداد مسجد ۲۰۶۴
تعداد تکیه و حسینیه ۴۰۹
تعداد اماکن مذهبی اقلیت‌ها ۳۵
تعداد سالن ورزشی ۱۹۳
تعداد استخر ۳۱
تعداد زورخانه ۶۰
تعداد واحد مسکونی (۹۰) ۳۰۴۴۸۴
میانگین زیربنای واحد مسکونی ۱۵۴ مترمربع
طول بزرگراه‌ها ۵۷۶٫۳ کیلومتر
طول راه‌های اصلی ۹۸۷٫۳ کیلومتر
طول راه‌های فرعی آسفالته ۱۶۳۲٫۸ کیلومتر
طول خطوط راه‌آهن ۱۲۳۴ کیلومتر
تعداد مراکز بهداشتی درمانی ۱۶۷
تعداد تخت‌های بیمارستانی ۲۹۸۹
ضریب اشغال تخت فعال ۶۳٫۳۰ ٪
نسبت جمعیت به تخت ثابت ۳۶۵
تعداد پزشک عمومی ۳۶۰
تعداد پزشک متخصص ۳۴۹
   

ایران ما، از جمله کشورهایی است که تمدن دیرینه و قدمت فرهنگ آن به هزاران سال قبل بر می‌گردد. شهرهای قدیمی چون شهر سوخته، تپه حصار، صددروازه، تخت‌جمشید، گور، تمدن جیرفت و پراکندگی آنها در سرتاسر این خاک، نشان از حضور مردمانی با ادب و فرهنگ دیرینه در این خاک دارد. از این شهرها اکنون تنها ویرانه‌هایی از آنها باقی است یا اینکه فقط نام آنها باقی مانده است. در این بین، شهری به نام یزد با مقاومت در برابر طغیان انسان و خشونت طبیعت، همچنان مردمان خود را به آرامی در آغوش گرم خود می‌فشارد. جای جای این شهر بوی تاریخ می‌دهد که در کنار شهرهای زیبا و قدیمی دیگر ایران‌زمین چون اصفهان، تبریز، شیراز و کرمان، نشان از حضور قوم نجیب و هنرمند در این خاک دارد.

سنگ‌نگاره ارنان
یزد اولین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان بعد از شهر ونیز ایتالیاست. در بعضی از منابع بنای اولیه برخی از شهرهای این استان چون میبد را به سلیمان پیغمبر، یزد را به ضحاک و اسکندر مقدونی و ابرکوه را به ابراهیم پیغمبر نسبت داده‌اند. آثاری چون دست‌افزارهای سنگی بدست آمده از دره‌های شیر کوه، نگاره‌های روی تخت سنگ کوه ارنان با قدمت ۱۲۰۰۰ سال، تکه سفالهای منقوش نارین قلعه میبد متعلق به دوره ایلامی، غارهای استان و آثار معماری و شهرسازی باستانی و... نشان می‌دهد مدنیت یزد، در چهار کانون باستانی (مهریز و فهرج)، (یزد)، (رستاق و میبد) و (اردکان) متمرکز بود. بهرام گور نیز در هنگام حرکت خود به سوی خراسان چون به ولایت کثه (یزد) رسید، بیماری وی اندکی بهبود یافت و این سرزمین مبارک داشت و دستور داد در آنجا شهری بسازند و چون به نام یزدان می‌ساخت آن را «یزدان گرد» نام نهاد. زمانی که انوشیروان به حکومت رسید، یزد را به دختر خود «مهرنگار» بخشید و وی را از مداین به یزد فرستاد و در آنجا ساختمان‌های زیادی ساخت. پس از انوشیروان خسروپرویز به پادشاهی رسید. وی ولایت یزد را به دو دختر خود به نام‌های ایران دخت و توران دخت بخشید و دستور داد دهی بسازند و آن را «توران پشت» نام نهاد. واژه یزد نامی است باستانی که ریشه در «یشت» یا «یزت» و «یسن» داردبا مفاهیمی چون ستایش، نیایش، پرستش و ایزد، که یکی از فصول پنجگانه اوستا هم با یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده‌است. بعداز آمدن اسلام وگرایش مردم یزد به دین اسلام عنوان «دارالعباده» به این شهر داده شد. این نام توسط ملکشاه سلجوقی انتخاب شد زیرا علاء الدوله کالنجار تقاضای حکومت یزد را از وی کرده بود تا درآن جا به عبادت بپردازد.

مردم یزد به زبان فارسی رایج با گویش یزدی سخن می‌گویند و بسیاری از واژه‌ها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کرده‌اند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیه ایرانیان) است.

بیشتر مردم یزد مسلمان و شیعه دوازده امامی هستند. همچنین گروه بزرگی از زرتشتیان ایران در یزد ساکن هستند. اقلیت کوچکی از یهودیان نیز ساکن این شهر می‌باشند.

یزد از دیرباز به خشکی و کم‌آبی شهره بوده و لقب کم باران‌ترین شهر کشور را داشته است. استان یزد که اکنون تنها یک درصد از زمینهای کشاورزی کل کشور را در اختیار دارد و در فقر منابع آبی به سر می‌برد، در سال ۱۳۸۷ توانست بیش از ۱۲ میلیون تن محصول کشاورزی در بخش‌های گلخانه‌ای، زراعی و باغی به دست آورد. یزد در تولید محصولاتی نظیر روناس، پرورش کبک و بلدرچین رتبه نخست، تولید زعفران رتبه دوم، پسته رتبه سوم، بادام و انار رتبه پنجم و تولید گل‌های زینتی رتبه ششم را دارد.

بادگیر
مشخص‌ترین وجهه شهر، معماری خاص کویری آن است. بادگیرها، مناره‌ها و گنبدها مشخص‌ترین جنبه ظاهری معماری شهر است. در این معماری از بادگیر برای گرفتن جریان باد و خنک‌کردن فضای ساختمان به کار می‌رفته‌است.

در یزد صنایع بزرگی همچون نساجی فرش، نساجی پارچه‌های طرح دار و ساده، فولاد و معادن آهن، معادن ذغال سنگ و معادن سنگ، کارخانجات کاشی، کارخانه‌های کابل و فیبر نوری و صنایع غذایی جای گرفته‌است که با وجود این صنایع حدود ۵۳ درصد از مصرف برق در تعرفه صنعتی استفاده می‌شود که از نظر رتبه بندی کشوری نیز پنجمین استان صنعتی کشور شناخته می‌شود.

لوز پسته و نارگ...
از سوغات یزد می‌توان به انواع شیرینی، انواع پارچه و زمین‌پوش و ترمه، سفال، ارده و حلوا‌ ارده نام برد.

از مشاهیر مهم یزد از آیت‌الله حایری یزدی بنیانگذار حوزه علمیه قم،‌ وحشی بافقی و فرخی یزدی از شاعران نامدار، فاتح یزدی آبادگر شهر کرج، دکتر اسلامی ندوشن ادیب شهیر معاصر، ایرج افشار پدر علم کتابشناسی، دکتر ابوالقاسم قلمسیاه پدر علم فیزیک نوین، دکتر پاپلی یزدی جغرافی‌دان شهیر جهانی، دکتر کاردان روانشناس شهیر، دو رییس‌جمهور و دیگر سیاسیون، می‌توان نام برد.


یزدی‌ها در بخش آموزش و پرورش رکورد بیستمین سال پیاپی مقام نخست پذیرش در کنکور سراسری را (تا سال ۹۳) به خود اختصاص دادند.

 

نگاره‌ها

آب‌انبار رستم‌گ...
امیر‌چخماق
آتشکده
کویر بافق
گنبد شیخ جنید -...
کوچه پس کوچه
ساعت مارکار
مسجد جامع یزد
مسجد جامع یزد
مسجد ملا‌اسماعی...
نارین‌قلعه میبد
کوچه‌باغ - طزرج...
آتشکده

نقشه

نقشه یزد